Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών: Θλιβερή πρωτιά της Ελλάδας στην κατάχρηση αντιβιοτικών για 13η χρονιά

161

antibiotics

Τρεις στους τέσσερρις Έλληνες πήραν αντιβιοτικό τους τελευταίους 12 μήνες – Οι συνέπειες της υπερκατανάλωσης

Θλιβερή πρωτιά καταγράφει η Ελλάδα στην κατάχρηση αντιβιοτικών, στη μικροβιακή αντοχή και στους θανάτους από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, όπως επισημάνθηκε στο πλαίσιο της Συνέντευξης Τύπου που διοργανώθηκε από τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και την Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας, με αφορμή την Παγκόσμια εβδομάδα για την ενημέρωση και την Ευαισθητοποίηση για την Αντοχή των Μικροβίων στα Αντιβιοτικά (18-24 Νοεμβρίου 2023).

Στη συνέντευξη Τύπου παρουσιάστηκαν τα στοιχεία έρευνας – που γίνεται για 10η συνεχόμενη χρονιά από την KΑΠΑ Research, για λογαριασμό τους ΙΣΑ και της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας – από την οποία προέκυψε οτι ένας στους τέσσερις Έλληνες φυλάσσει κάποιο αντιβιοτικό στο σπίτι για ώρα ανάγκης.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μελέτη, 3 στους 4 Έλληνες πήραν κάποιο αντιβιοτικό τους τελευταίους 12 μήνες ενώ δύο στους δέκα δεν έχουν λάβει ποτέ αντιβιοτικό. Το 16% πήραν αντιβιοτικό για οδοντιατρικούς λόγους, ένα 21% για διάφορους λόγους σοβαρών ασθενειών ή χειρουργικών επεμβάσεων, ένα 11% για αντιμετώπιση λοιμώξεων και ένα ποσοστό 19% αναφέρουν ως αιτία τον επίμονο βήχα και προβλήματα με αναπνευστικό ή βρογχίτιδες.

Το ενθαρρυντικό είναι ότι με τη θέσπιση της υποχρεωτικής συνταγογράφησης των αντιβιοτικών που πέτυχε ο ΙΣΑ, μετά από πολυετείς αγώνες το 2020, έχει μειωθεί σημαντικά η αλόγιστη χρήση τους. «Δυστυχώς η χώρα μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε δυσμενή θέση, κατέχοντας το αρνητικό πρωτείο μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, στην άσκοπη κατανάλωση αντιβιοτικών που μετουσιώνεται σε πρωτιά στην ανθεκτικότητα των μικροβίων. Η άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών, αποτελεί θέμα δημόσιας υγείας μεγάλης σημασίας, το οποίο απασχολεί μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινότητας. Πρέπει οι πολίτες να καταλάβουν ότι τα αντιβιοτικά δεν είναι ακίνδυνα και για το λόγο αυτό, δεν θα πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ιατρική συνταγή», σημείωσε ο πρόεδρος του ΙΣΑ και ΕΔΔΥΠΠΥ Περιφερειάρχης Αττικής κ. Γιώργος Πατούλης.

Η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών– Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος της Ελληνικής ΕΚΠΑ, μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, κυρία Κυριακή Κανελλακοπούλου, αναφερόμενη στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα υπογράμμισε ότι οι Έλληνες σε υψηλό ποσοστό επιμένουν να παίρνουν αντιβιοτικά, η χορήγηση των οποίων είναι άσκοπη, γιατί αφορά στις ιώσεις στις οποίες τα αντιβιοτικά, εξ’ ορισμού, δεν είναι δραστικά. Όπως εξήγησε η καθηγήτρια, οι περισσότερες από τις λοιμώξεις που μας συμβαίνουν τον χειμώνα, όπως ωτίτιδα, βρογχίτιδα, ιγμορίτιδα και το «κοινό κρυολόγημα», που εκδηλώνεται με συνάχι, βήχα, πονόλαιμο, πόνο στους μύες, στα κόκκαλα και πυρετό, είναι ιώσεις που θεραπεύονται από μόνες τους σε περίπου τρεις ημέρες. Τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα μόνο για τις σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις τις οποίες θα διαγνώσει ο ιατρός.

Παρ’ όλα αυτά φαίνεται ότι οι ασθενείς «πιέζουν» τον ιατρό τους να τους χορηγήσει το αντιβιοτικό. Ακόμα χειρότερα, 25% των Ελλήνων φυλάσσουν αντιβιοτικά στο σπίτι τους για ώρα ανάγκης, ξεχνώντας τις συνέπειες από την υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών ή ακόμα τις τοξικές συνέπειες αν έχουν υπερβεί την ημερομηνία λήξης.

Συνέπειες της υπερκατανάλωσης

Ποιές είναι λοιπόν αυτές οι συνέπειες; Σύμφωνα με την κυρία Κανελακοπούλου παρενέργειες, όπως π.χ. εξανθήματα, βρογχικό άσθμα και το αλλεργικό shock, που απειλεί την ίδια τη ζωή του ασθενούς, τοξικότητα στα νεφρά και στο ήπαρ, σοβαρά διαρροϊκά σύνδρομα, όπως η Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα με θνητότητα που υπερβαίνει το 20% των προσβληθέντων. Επίσης, πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι παιδιά που πήραν αντιβιοτικά σε ηλικία μικρότερη των 6 μηνών, θα γίνουν παχύσαρκα. Η χειρότερη όμως ανεπιθύμητη ενέργεια αφορά στην ανάπτυξη αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, ώστε τα τελευταία να μην είναι πλέον δραστικά στις μικροβιακές λοιμώξεις.

Ελλάδα: αρνητική πρωτιά για 13η χρονιά

Η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών– Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας κυρία Ελένη Γιαμαρέλλου τόνισε ότι η Ελλάδα συνεχίζει και το 2023 τη «θλιβερή πρωτιά της», ανάμεσα στις χώρες της Ευρώπης, ως προς την κατάχρηση των αντιβιοτικών και τα υψηλότερα ποσοστά αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, τόσο στην κοινότητα – με έως και εξαπλάσια ποσοστά κατανάλωσης αντιβιοτικών συγκριτικά με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες- όσο και στα νοσοκομεία, όπου φάρμακα τελευταίας γενεάς όπως οι καρβαπενέμες έχουν χάσει πλέον τη δραστικότητά τους μπροστά στη γιγάντωση των πολυανθεκτικών μικροβίων, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC).

Σύμφωνα με την κυρία Γιαμαρέλλου η «εμπειρική προστατευτική υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών» έχει δημιουργήσει μικρόβια όπως η Klebsiella και το Acinetobacter, πολυανθεκτικά στις καρβαπενέμες, με αποτέλεσμα να χορηγείται εμπειρικά (δηλαδή χωρίς επιβεβαίωση από καλλιέργειες) ακόμα και η τελευταία δραστική ομάδα αντιβιοτικών, ώστε να κινδυνεύει και αυτή να αχρηστευτεί. «Και τότε τι γίνεται; Θα βγει αληθινή η αγγλική προφητεία του 2015, ότι μετά το 2050 θα πεθαίνουν κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο 10εκ. άνθρωποι από λοιμώξεις που θα προκαλούνται από πολυανθεκτικά βακτήρια;», σημείωσε.

Το 2019 έχασαν τη ζωή τους 1,27εκ. άνθρωποι εξαιτίας της πολυαντοχής, ενώ για άλλα 4,95εκ. ο θάνατός τους αποδόθηκε στα πολυανθεκτικά μικρόβια. Στην Ευρώπη, τουλάχιστον για το 2020, οι λοιμώξεις από πολυανθεκτικά ξεπέρασαν τις 800.000, προκαλώντας 35.000 θανάτους.

Και μετά τα ευρωπαϊκά «πρωτεία» στην κοινότητα ποια είναι η θέση της χώρας μας στα νοσοκομεία; Όπως εξήγησε η κυρία Γιαμαρέλλου με βάση τα δεδομένα του ECDC, και σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών είναι πρώτη με 20 θανάτους ανά 100.000 πληθυσμό και ακολουθούν η Ιταλία με 19, η Κύπρος και η Πορτογαλία με 10, η Πολωνία με 9, για να φτάσουμε μόνον τους 2 θανάτους σε Νορβηγία και Ολλανδία. Συγχρόνως, με βάση και πάλι τα δεδομένα καταγραφής του ECDC, η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε κατανάλωση καρβαπενεμών το 2020, πολύτιμων αντιβιοτικών για τη θεραπεία των νοσοκομειακών λοιμώξεων, η υπερκατανάλωση των οποίων οδηγεί σε αντοχή και αχρήστευσή τους.

Υπάρχει λύση;

Η κα Γιαμαρέλλου τονίζει ότι εάν ληφθεί υπόψη ότι έχει ανακοινωθεί επισήμως το «Τέλος των Αντιβιοτικών», αφού δεν πρόκειται να κυκλοφορήσουν στην αγορά σύντομα νέα αντιβιοτικά δραστικά στα πολυανθεκτικά μικρόβια, υπάρχουν λύσεις για να καταπολεμηθεί το σοβαρό και επείγον αυτό πρόβλημα και να ξαναγίνουν δραστικά τα αντιβιοτικά. Φαίνεται λοιπόν ότι η παρουσία ειδικά εκπαιδευμένου λοιμωξιολόγου και φαρμακοποιού, πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, με απόφαση της πολιτείας, τουλάχιστον σε κάθε τριτοβάθμιο νοσοκομείο, οι οποίοι θα αναλάβουν την επιτήρηση της συνταγογραφίας των αντιβιοτικών σε συνεργασία με τους θεράποντες ιατρούς, έχει αποδεδειγμένα μειώσει την αντοχή.

Η χώρα μας για 13η συνεχή χρονιά δίνει την άνιση μάχη της με την κατάχρηση των αντιβιοτικών, επικεντρώνοντας τις ανησυχίες Ελλήνων και Ευρωπαίων επιστημόνων στο τρίπτυχο: Εκπαίδευση, Προσωπική Ευθύνη, Πολιτική Βούληση για ειδική αντιμετώπιση στην κοινότητα και τα νοσοκομεία, καθώς το κόστος της μικροβιακής αντοχής σε ανθρώπινες ζωές και επιβάρυνση των συστημάτων υγείας αυξάνεται συνεχώς.

Η μόνη λύση ωστόσο, που απομένει για τον Έλληνα πολίτη είναι η ορθολογική χρήση των υπαρχόντων αντιβιοτικών, αφού έχει αποδειχθεί ότι εάν δεν «ραπιστούν» οι χλωρίδες μας με αντιβιοτικά τουλάχιστον για ένα 3μηνο – 6μηνο τότε εξαφανίζονται οι ανθεκτικοί κλώνοι και επικρατούν οι ευαίσθητοι -στα αντιβιοτικά- μικροβιακοί πληθυσμοί, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά την τεράστια ευθύνη όλων μας είτε ως ιατροί είτε ως κοινωνία είτε ως ασθενείς.