Σταύρος Ξυγαλάς: Εθνομάρτυρας του Πόντου

Ένας αφανής ήρωας από εκείνους που έχτισαν την Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού

18579164_10154595601752844_1108735704_n

Είμαι από εκείνους που πιστεύουν πως η ιστορία παραδίδεται από την προηγούμενη γενιά στην επόμενη. Η αξία της ιστορίας μάλιστα αναγνωρίζεται τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι πρόγονός σου αποτέλεσε κομμάτι αυτής.

Της Ευδοκίας Χατζοπούλου

Οι περισσότεροι έχουμε τουλάχιστον έναν γονέα με καταγωγή από τη Μικρά Ασία ή από τον Πόντο. Κάποιοι ίσως προλάβαμε να γνωρίσουμε κάποιον γηραιότερο συγγενή, που έζησε την περίοδο αμέσως μετά τη λήξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου στις περιοχές αυτές και μας διηγήθηκε για τους διωγμούς και τις γενοκτονίες των ελληνικών πληθυσμών και πώς κάποιοι ή οι ίδιοι γλίτωσαν από το μένος των Τούρκων της εποχής.

Ούσα Πόντια εκ καταγωγής μητρός , περήφανη για το κομμάτι της ιστορίας , που αντιστοιχεί στον προπάππου μου , δεν μπορώ να παραλείψω να αφηγηθώ την ιστορία , έτσι όπως με δάκρυα διηγούνταν ο παππούς μου , όταν μιλούσε για την ”πατρίδα” , που γεννήθηκε και άφησε. Εξάλλου είναι ο λόγος , που πολλές φορές ακούγοντας ποντιακά τραγούδια , ακόμη και αν δεν καταλαβαίνω τη σημασία των λέξεων , συγκινούμαι και νοερά ταξιδεύω σε μέρη και χρόνους που δεν γνώρισα ποτέ.

Ο πατέρας του παππού μου , Σταύρος Ξυγαλάς του Δημητρίου , μνημονεύεται στην Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού ως Εθνομάρτυρας του Πόντου. Ήταν επιφανής μεγαλέμπορος της εποχής , είχε μεγάλο παντοπωλείο στη Φάτσα της Αμισού του Πόντου , από το οποίο ο Τουρκικός στρατός έπαιρνε τις προμήθειές του υπογράφοντας γραμμάτια για την εξόφληση των λογαριασμών του. Είχε επίσης και λειτουργούσε γραφεία μεταφορών σε 5 πόλεις της Τουρκίας (Κωνσταντινούπολη , Άγκυρα , Φάτσα , Τραπεζούντα , Σαμψούντα) . Η οικονομική ευρωστία του , του επέτρεπε να ενισχύει όχι μόνο τους Έλληνες αντάρτες του Πόντου αλλά και τον αγώνα του Βενιζέλου στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο στέλνοντας χρυσές λίρες τις οποίες απέκρυπτε σε εμπορεύματά του.

IMG_70321

Ανήμερα του Ευαγγελισμού , 25 Μαρτίου 1921 , όταν οι διωγμοί κατά των Ελλήνων του Πόντου βρίσκονταν πλέον σε έξαρση , ο προπάππους μου πήγε στην Ιχθυόσκαλα να αγοράσει ψάρια. Νωρίτερα άφησε ένα βαρέλι με παστά να το κλείσει ένας τούρκος βοηθός του και να το ετοιμάσει για αποστολή στην ελεύθερη τότε Ελλάδα. Το βαρέλι περιείχε στο εσωτερικό του καλυμμένο ένα γράμμα με παραλήπτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο , που τον ενημέρωνε για την οικονομική του συνδρομή στον αγώνα των Ελλήνων. Ο τούρκος βοηθός θέλοντας να ιδιοποιηθεί λίγη ποσότητα από το περιεχόμενό του , πριν το ετοιμάσει για αποστολή , ανακάλυψε το γράμμα. Αμέσως το παρέδωσε στις Τουρκικές Αρχές και η συνέχεια καθίσταται αναμενόμενη. Τον συνέλαβαν και τον φυλάκισαν. Δικάστηκε από τα ”Δικαστήρια της Ανεξαρτησίας” της Αμάσειας και στις 21 Σεπτεμβρίου τον απαγχόνισαν.

ποντ 2

Για τη δράση του , οι Τούρκοι ήθελαν να τιμωρήσουν όλη την οικογένεια. Αναζήτησαν και συνέλαβαν τις αδερφές του , τη μητέρα του και τη σύζυγό του. Εκείνες τις φυλάκισαν ενώ ο τετράχρονος τότε παππούς μου μαζί με τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια του παρέμειναν με το προσωπικό της υπηρεσίας στο σπίτι τους. Οι γυναίκες συνεννοήθηκαν να πουν όλες ακριβώς το ίδιο , ότι δηλαδή δεν γνώριζαν απολύτως τίποτε και έτσι αφέθηκαν ελεύθερες.

Η εξέλιξη αυτή ανάγκασε τη μητέρα του παππού μου μαζί με τα τρία της παιδιά να επιβιβαστούν αμέσως μετά την αποφυλάκισή τους σε ένα καράβι που έφευγε για την Ελλάδα. Για μέρες ήταν στη θάλασσα και η μητέρα τάιζε τα παιδιά της με θαλασσινό νερό που και αλεύρι , που πρόλαβε να αρπάξει φεύγοντας. Αποβιβάστηκαν τελικά στα Γιάννενα και ο παππούς μου ήταν ”λουστράκος”. Εκεί τριγυρνούσε ξυπόλυτος. Κάποια μέρα μία κυρία τον λυπήθηκε και του έδωσε ένα ζευγάρι λαστιχένια παπούτσια. Ένα βράδυ η μητέρα του τον έψαχνε. Είχε εισβάλει στην αυλή του πασά και του ξερίζωσε όλα τα λουλούδια. Οι Τούρκοι τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν στον πασά. Εκείνος τον ρώτησε τον λόγο για τον οποίο μπήκε και κατέστρεψε την αυλή του. Και ο παππούς μου αποκρίθηκε πως οι Τούρκοι σκότωσαν τον μπαμπά μου και εγώ τώρα δεν έχω μπαμπά”.

Για την ιστορία πάντως , ο παππούς μου με τα αδέρφια του και τη μητέρα του μεταφέρθηκαν στη Δράμα , όταν το ελληνικό κράτος τους παραχώρησε μέσω της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων ημιτελή κατοικία. Μεγαλώνοντας ο παππούς μου ασχολήθηκε με το εμπόριο και έκανε τη δική του πενταμελή οικογένεια. Ο αδερφός του Πέτρος , έγινε ο πρώτος Ηγούμενος της Νέας Μονής της Παναγίας Σουμελά (του Βερμίου) .

ποντ 1

353.000 θύματα ήταν ο απολογισμός της γενοκτονίας των Ποντίων. Η εξόντωση του ελληνικού στοιχείου ξεκίνησε περιορισμένα και συγκεκαλυμμένα ήδη από την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα , ενώ κατά την κεμαλική εποχή (1919-1922) κορυφώθηκε. Διωγμοί , εξορίες , συλλήψεις , βασανιστήρια , τάγματα εργασίας , υποχρεωτική στράτευση , στρατηγικές οικονομικής εξόντωσης είναι λίγα μόνο από τα χαρακτηριστικά στον Πόντο εκείνης της εποχής. Μια εποχή που ανέδειξε πόσους απλούς ανθρώπους σε αφανείς ήρωες!

ποντ 3



Δεν επιτρέπονται τα σχόλια.

Το lay-out.gr θέλει να ακούσει την άποψή σας. Μπορείτε να γράφετε τα σχόλιά σας ελεύθερα, όμως θα επιθυμούσαμε να αποφεύγετε τους υβριστικούς χαρακτηρισμούς. Επίσης, σας παρακαλούμε τα όσα γράφετε να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους.